Blog

Video als digitaal leermateriaal: 'Copy it right!'

Blog

Video als digitaal leermateriaal: ‘Copy it right!’

Unesco heeft 23 april uitgeroepen tot ‘World Book and Copyright Day’. Ter ere van deze dag besteedt de zone Digitale (open) leermaterialen aandacht aan de auteursrechten van video als digitaal leermateriaal.  Met deze blog brengen we de auteursrechtelijke aspecten bij het gebruik van video in kaart.

Video als leermateriaal: de voor- en nadelen

Steeds meer docenten gebruiken (educatieve)video’s in hun onderwijs. Denk aan kennisclips, instructievideo’s, weblectures, animaties en documentaires. Deze soorten videoleermaterialen vallen allemaal onder de brede definitie van leermaterialen:

‘Creatief werk ingezet voor onderwijsdoeleinden, zoals teksten, afbeeldingen, geluid of video, die digitaal beschikbaar zijn. Dit zijn materialen die docenten aanbieden aan een student of materialen die de student zelfstandig vindt en gebruikt bij de studie.’ (SURF, 2021)

Leontien van Rossum

Ondersteuner zone Leermaterialen

De nieuwe animatie van onze zone geeft je binnen drie minuten nóg meer basisinformatie over digitale leermaterialen. Bekijk de animatie hiernaast.

Het gebruik van videoleermateriaal in het onderwijs heeft veel voordelen, zo blijkt uit onderzoek. De toevoeging van video aan onderwijs leidt tot iets betere leerresultaten volgens het onderzoek van Noetel et al (2021). Als het consequent gebruikt wordt als aanvulling op bestaand onderwijs leidt het tot een sterkere verbetering van de leerresultaten. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat studenten meer controle hebben over hun cognitieve belasting. Zij kunnen video’s bekijken in hun eigen tempo en naar behoefte met de functies pauzeren, terugspoelen, versnellen en vertragen. Daarnaast kunnen docenten de cognitieve belasting beter optimaliseren door video’s te bewerken.

Eén van de nadelen van het gebruik van video als leermateriaal is het ontbreken van interactie. Daarnaast is het produceren op maat vaak een tijdrovende en intensieve onderneming. Vandaar dat in de praktijk vaak bestaande video’s worden hergebruikt ter ondersteuning van lessen.

Auteursrechten

Een gouden regel op het internet is: het auteursrecht berust bij de auteur, tenzij anders vermeld. De auteur beslist als enige over het gebruik en toepassing van de werken die hij of zij heeft gecreëerd. Wanneer het middels een licentie beschikbaar is gesteld, mag je het gebruiken zolang je de betreffende licentievoorwaarden in acht neemt. Veelvoorkomende licentievoorwaarden zijn bron- en naamsvermelding, die zijn onder andere opgenomen in de licentie Creative Commons.

Er zijn verschillende zoekmachines waarin je kan filteren op licentievoorwaarden, zoals de zoekmachines CC Search en Google.nl.

Voor digitale leermaterialen in het hoger onderwijs geldt een ruimere regeling, ook wel de onderwijsexceptie genoemd. Kort gezegd komt het erop neer dat je auteursrechtelijk werk zonder toestemming mag gebruiken als toelichting bij het onderwijs – maar wel onder bepaalde voorwaarden. Als tegemoetkoming treffen in het hoger onderwijs de Vereniging Hogescholen, de VSNU of de instelling zelf regelingen met de organisaties van auteursrechthebbenden. Ten aanzien van videomateriaal wordt deze uitzondering als volgt verwoord:

‘Vrijwel alle hogescholen en universiteiten maken gebruik van video- en tv-beelden. Dit is zonder toestemming toegestaan als het gaat om gebruik van video en tv als ondersteuning van het onderwijs en de vertoning deel uitmaakt van het schoolwerk- of leerplan. Dit geldt ook voor videobeelden van bijvoorbeeld YouTube. (onderwijs&auteursrecht, 2021

Videomateriaal vertonen: onder welke voorwaarden?

Je mag videomateriaal gedeeltelijk of in zijn geheel gratis vertonen zonder toestemming, onder de volgende voorwaarden:

  1. Het afspelen heeft een educatief doel, gebeurt tijdens een les of werkgroep en moet deel uitmaken van het onderwijsprogramma.
  2. Het afspelen vindt fysiek plaats in de onderwijsinstelling zelf.
  3. Het afspelen vindt plaats in het kader van onderwijs zonder winstoogmerk.

Gezien de COVID-19-pandemie is het vaak niet mogelijk om fysiek aanwezig te zijn. Het is mogelijk om videomateriaal via elektronische leeromgevingen (ELO) te tonen, zoals Canvas of Brightspace, mits hierover schriftelijk afspraken zijn gemaakt met de rechthebbende(n).

Bij de onderwijsexceptie zijn andere toepassingen dan bekijken of vertonen niet toegestaan, zoals het downloaden, kopiëren of bewerken van bestaande video’s. Dat kan namelijk botsen met de intentie van de auteur. Vandaar dat hiervoor meestal toestemming van de maker nodig is.

Bekende uitzonderingen hierop zijn citaatexceptie (waar o.a. bronvermelding vereist is) en het gebruik van een embedded link of hyperlink. Dit laatstgenoemde is het doorlinken naar het oorspronkelijke videomateriaal die je in feite ‘insluit’ op je eigen webpagina. Hierbij download of upload je niets, en maak je geen kopie.

Meer weten

Meer weten over onderwijsplatformen voor video’s? Houd dan onze website in de gaten. Het tweede deel van deze blog publiceren we in mei. Of schrijf je in voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van ontwikkelen rond digitale (open) leermaterialen.

Neem ook eens een kijkje op de volgende pagina’s:

 

Referentie

Noetel, M., Griffith, S., Delaney, O., Sanders, T., Parker, P., del Pozo Cruz, B., & Lonsdale, C. (2021). Video Improves Learning in Higher Education: A Systematic Review. Review of Educational Research, 91(2), 204–236. https://doi.org/10.31234/osf.io/kynez

 

Deel deze pagina