Naar digitale (open) leermaterialen

De optimale mix van leermaterialen bepalen en gebruiken

Zone Leermaterialen

Met de zone Naar digitale (open) leermaterialen van het Versnellingsplan zetten we in op het optimaal benutten van de mogelijkheden van digitale leermaterialen in het hoger onderwijs. Het onderwijs is erbij gebaat wanneer  docenten en studenten uit het steeds rijkere aanbod van digitale leermaterialen gemakkelijk een voor hen optimale mix kunnen samenstellen en gebruiken, ongeacht waar de materialen vandaan komen en of ze commercieel aangeboden of open te gebruiken zijn. Door een groter aanbod van eenvoudig toegankelijk leermateriaal kan beter worden aangesloten bij de visie van instellingen en docenten op onderwijs. Meer gebruik van open leermaterialen verlaagt de kosten voor studenten. Gedwongen door de coronacrisis wordt meer onderwijs online gegeven dan ooit. De verwachting is dat na deze crisis een groter deel online blijft dan daarvoor. Digitale leermaterialen zijn daarbij uiteraard essentieel.  

Belangrijk is dat die leermaterialen aansluiten bij de onderwijsvisie van docent en instelling en bij de behoeften van de student. Om tot een optimale mix van leermaterialen te komen moeten gebruikers digitale leermaterialen makkelijk kunnen vinden, beoordelen en selecteren, eventueel naar behoefte kunnen aanpassen en uiteindelijk gebruiken. Daarnaast is het belangrijk dat gebruikers hun eigen leermateriaal gemakkelijk aan anderen beschikbaar kunnen stellen, om het aanbod van open digitale leermaterialen te vergroten en verrijken.  

De zone bestaat uit vertegenwoordigers van Fontys HogescholenVrije Universiteit Amsterdam, TU DelftUniversiteit MaastrichtHanzehogeschool GroningenRijksuniversiteit GroningenErasmus Universiteit Rotterdam, Wageningen University & Research en SURF (verbinder) en wordt aangevoerd door Robert Schuwer (Fontys Hogescholen). 


Digitale leermaterialen folder afbeelding

Download de folder van de zone Digitale leermaterialen hier
2 Hogescholen
6 Universiteiten
6 Activiteiten

Digitale leermaterialen, wat zijn dat eigenlijk?

Het gaat om digitaal beschikbaar, creatief werk dat wordt ingezet voor onderwijsdoeleinden, zoals teksten, afbeeldingen, geluid of video. Dit zijn materialen die docenten aanbieden aan een student of materialen die de student zelfstandig vindt en gebruikt bij de studie. Je kunt hierbij denken aan losse materialen zoals presentaties, artikelen, video’s, weblectures, powerpoints, 3D-objecten, VR simulaties, instructies en tutorials, of toetsen, maar ook aan samengestelde materialen zoals complete cursussen.  

Open digitale leermaterialen zijn gepubliceerd met een open licentie, zoals Creative Commons. Ze zijn voor iedereen toegankelijk. Een open licentie staat gebruikers toe het werk te kopiëren, (her)gebruiken, bewerken, opnieuw arrangeren en verspreiden. Internationaal worden open leermaterialen Open Educational Resources (OER) genoemd. 

Er zijn ook digitale leermaterialen die niet vrij toegankelijk zijn. Het kan zijn dat ze door de maker niet beschikbaar worden gesteld, of alleen aan een beperkte groep. Sommige leermaterialen worden aangeboden door commerciële partijen, en zijn alleen tegen betaling beschikbaar. Die digitale leermaterialen noemen we (meer) gesloten.  

Wat levert het op?

Optimaal benutten van digitale leermaterialen biedt de kans om in een vakgebied de beste kwaliteit leermaterialen te vinden, en met die materialen potentieel meer variatie te bieden in het onderwijs. Als er meer open digitale leermaterialen beschikbaar zijn, wordt de toegankelijkheid van het onderwijs vergroot omdat financiële en fysieke drempels voor toegang tot onderwijs worden verlaagd. We streven ernaar relevante materialen op één plek vindbaar te maken, eventueel gekoppeld aan de leeromgeving. Docenten en studenten kunnen dan een optimale mix aan leermaterialen gebruiken en samenstellen, waarmee onderwijsprogramma’s en cursussen flexibeler worden. Ook kan er meer maatwerk worden geboden en makkelijker worden ingespeeld op de leerbehoeften van studenten en de onderwijsvisie van docent en instelling.

Veel digitale leermaterialen bieden de kans om de rol en regie van student in het leerproces te versterken, zowel in het selecteren als in het gebruiken van materialen. Er is behoefte aan flexibel en vraaggericht onderwijs, aan meer maatwerk en aan differentiatie in onderwijsaanbod en didactische onderwijsconcepten, waardoor het onderwijs beter aansluit bij de ambities en talenten van studenten en er voldoende mogelijkheden zijn om een leven lang te leren. Door bestaande leermaterialen in hun lessen te verwerken kunnen docenten op een efficiënte manier het onderwijs vormgeven en verrijken, zonder zelf het wiel opnieuw uit te vinden. Daarmee kan potentieel de werkdruk worden verlaagd. Ook levert hergebruik van leermaterialen die duur zijn om te ontwikkelen (zoals online cursussen of hoge kwaliteit video’s) een kostenbesparing op. Kwaliteit van het onderwijs kan ook beter worden wanneer de beste wetenschappers en docenten op een onderwerp hun leermateriaal delen en anderen die materialen hergebruiken.  

Via de uitwisseling van digitale leermaterialen kunnen docenten in verbinding komen met andere docenten en experts uit praktijk en wetenschap. Zo wordt de kennisuitwisseling en communityvorming in een vakgebied bevorderd. Door digitale leermaterialen te delen krijgen docenten, studenten en instellingen de kans om een bijdrage te leveren aan kennisontwikkeling, eigen kennis te delen en zich te profileren. 

Aanvoerder

Robert Schuwer

Aanvoerder Robert Schuwer vertelt over de plannen van de zone voor 2020.

Video

Alles op één plek

Het is belangrijk dat er voldoende aanbod is van materiaal van goede kwaliteit, dat aansluit bij de leerdoelen en leerbehoeften van docenten en studenten. Docenten en studenten hanteren diverse kwaliteitscriteria voor digitale leermaterialen, afhankelijk van de situatie. Denk aan onder andere het niveau van het materiaal, de actualiteit, duidelijkheid, begrijpelijkheid, het gebruiksgemak, de betrouwbaarheid van de informatie en van de bron. Als digitale leermaterialen voor een afgeschermde groep beschikbaar zijn, of als materialen alleen tegen betaling beschikbaar zijn wordt toegankelijkheid van het leermateriaal beperkt. Dit hoeft niet een probleem te zijn wanneer inzichtelijk wordt gemaakt wat de kosten zijn en of er alternatieven beschikbaar zijn. Het moet voor gebruikers inzichtelijk zijn welke digitale leermaterialen beschikbaar zijn, en waar: hoe beter het overzicht en hoe makkelijker materiaal kan worden gevonden hoe beter. Zo kunnen docenten en studenten makkelijk een afweging maken welke materialen ze willen inzetten. Daarvoor is een infrastructuur nodig waar het aanbod kan worden ontsloten. In de optimale situatie zijn alle materialen vindbaar op één plek en geïntegreerd in leeromgeving. 

Zelf materialen delen en hergebruiken

Het moet voor gebruikers duidelijk zijn waar ze hun eigen digitale leermaterialen kunnen delen en het moet gemakkelijk en aantrekkelijk zijn om dat te doen. Wanneer gebruikers toegang hebben tot het aanbod van digitaal materiaal is het belangrijk dat ze het juiste materiaal kunnen selecteren. Daarvoor zijn goede filters en metadatering van informatie nodig, met informatie over de inhoud, de kwaliteit (ratings, reviews), eventuele prijs en de authenticiteit van het materiaal. Voor gebruikers is het belangrijk dat ze digitaal leermateriaal indien nodig kunnen aanpassen of specifieke onderdelen uit het materiaal kunnen herzien en gebruiken, zodat het beter aansluit bij de eigen leerdoelen en leersituatie. Zowel inhoud als vorm van het materiaal speelt hier een rol. Denk bijvoorbeeld aan de mate waarin het digitale leermateriaal interactief onderwijs ondersteunt, of mogelijkheden biedt voor een sturende rol van de student in het leerproces. Het is tevens belangrijk dat de metadata van digitaal leermateriaal uitwisselbaar zijn tussen gebruikers en instellingen, zodat het aanbieden, vinden, gebruiken en hergebruiken van het materiaal wordt vergemakkelijkt.  

Professionaliseren

Gebrek aan kennis en vaardigheden van gebruikers aan de vraagkant (over het zoeken, selecteren, bewerken, gebruiken) en aan de aanbodkant (het maken en aanbieden van digitale leermaterialen) kan een belemmering zijn voor het optimaal benutten van de mogelijkheden van digitale leermaterialen. Docenten, studenten en stafmedewerkers zijn voor het optimaal benutten van de mogelijkheden van digitale materialen afhankelijk van de instellingen waar ze aan verbonden zijn: wordt er tijd en geld beschikbaar gesteld, wordt er een infrastructuur geboden en is er sprake van goede technische en pedagogisch-didactische ondersteuning? Het bevorderen van werken met digitale leermaterialen is een veranderproces dat vraagt om inbedding in een strategische visie en ondersteuning bij de verandering, zoals het faciliteren van het delen van goede voorbeelden en ervaringen. Om de nodige veranderingen te realiseren zijn gebruikers deels afhankelijk van factoren die afzonderlijke instellingen overstijgt: denk aan gezamenlijke infrastructuur, wetgeving en afspraken met uitgevers. De veranderingen kunnen worden versneld als instellingen onderling lessen en ervaringen uitwisselen, of gezamenlijk pilots opstarten.

OEGlobal 2020: presentatie zone Digitale leermaterialen

24 november 2020 Naar digitale (open) leermaterialen Leontien van Rossum

Van 16 t/m 20 november 2020 vond de OEGlobal (Open Education Global) plaats. Dit is een conferentie waarin geïnteresseerden, uit alle onderwijssectoren en vanuit alle hoeken ...

Lees meer over

Goede infrastructuur en services onontbeerlijk voor werken met online (open) leermateriaal

16 november 2020 Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

Uit een requirementstudie naar een landelijk platform voor digitale leermaterialen blijkt dat een goede infrastructuur met daarbij passende diensten, essentieel is. De studie biedt tevens ...

Lees meer over

Visiedocument leermaterialen 2025

2 november 2020 Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

In de afgelopen periode heeft een werkgroep binnen de zone Naar digitale (open) leermaterialen gewerkt aan een visiedocument op leermaterialen, met als horizon 2025. Dit document ...

Lees meer over

Transitie naar open tekstboeken

8 oktober 2020 Naar digitale (open) leermaterialen Michiel de Jong

Michiel de Jong is onderzoeker, trainer en projectmanager Open Education aan TU Delft. Als lid van de zone Leermaterialen werkt hij mee aan een project ...

Lees meer over

Webinar: Vakcommunities over een landelijk platform voor digitale leermaterialen

6 oktober 2020 Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

Donderdag 8 en vrijdag 9 oktober organiseert de zone Naar digitale (open) leermaterialen een webinar waarin we in gesprek gaan over de resultaten van het onderzoek naar ...

Lees meer over

Publicaties

Bekijk meer

Folder zone Leermaterialen

Naar digitale (open) leermaterialen

De zone Naar digitale (open) leermaterialen zet in op het optimaal benutten van de mogelijkheden ...

Lees meer over

Vakcommunities over een landelijk platform digitale open leermaterialen

Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

Eén van de speerpunten van de zone Naar digitale (open) leermaterialen is de realisatie ...

Lees meer over

Visiedocument leermaterialen 2025

Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

Binnen de zone Naar digitale (open) leermaterialen wordt gewerkt aan de volgende ambitie: Op 1 januari 2023 ...

Lees meer over

Leermaterialen kiezen

Naar digitale (open) leermaterialen Redactie

Door de zone Naar digitale (open) leermaterialen worden meerdere verkennende onderzoeken uitgevoerd. Voorliggend onderzoek is ...

Lees meer over