Naar digitale (open) leermaterialen

Plan van aanpak

Op zoek naar de optimale mix van (digitale) leermaterialen

Deze zone wil dat studenten en docenten in 2023 de mogelijkheid hebben om een optimale mix van (digitale) leermaterialen te bepalen en te gebruiken om zo leer- en onderwijsprocessen te versterken. Dit bereikt de zone door:

  • Inzicht te creëren in hoe docenten en studenten komen tot een optimale mix van leermaterialen;
  • Modellen en toolkits te ontwikkelen ter ondersteuning van docenten in het bepalen van een optimale mix van leermaterialen;
  • Een digitale infrastructuur te ontwikkelen voor het delen en vinden van open en gesloten leermaterialen;
  • Te werken aan een groter bewustzijn over en adoptie van het open delen en hergebruiken van leermaterialen onder docenten en studenten.

Het plan

Doelen 2020

Stimuleren en faciliteren gebruik open leermaterialen

Op basis van de resultaten in 2019 zijn qua scope drie typen activiteiten te onderscheiden: landelijk, op meerdere instellingen en binnen individuele instellingen.

 

1. Stimuleren hergebruik van open tekstboeken

Doel: Het doel voor 2020 is dat collectiemanagers van bibliotheken van alle instellingen die aangesloten zijn bij zone 4 een overzicht hebben van alle open tekstboek repositories die primair relevant zijn voor de vakken in hun bacheloropleidingen en op welke wijze deze content eenvoudig bewerkt kan worden door docenten, zodat het hergebruik van (delen van) open tekstboeken toeneemt.

 

2. Infrastructuur en content

Doel: inzicht krijgen in de behoeften van vakcommunity’s rond hergebruik, delen en samenwerken op het gebied van digitale (open) leermaterialen zodat eind 2020 kan worden overgegaan tot de realisatie / aanschaf van een online platform voor ondersteuning van delen, zoeken en vinden van open en niet-open leermaterialen. Tenminste één deelnemende instelling gaat ervaring opdoen met een online platform. De geleerde lessen zullen worden meegenomen.

 

3. Ontwikkeling professionaliseringstraject rond digitale (open) leermaterialen

Doel: Professionaliseren van docenten/studenten/ondersteuners in (her)gebruik van digitale (open) leermaterialen. Hierdoor moeten docenten en studenten zich gemotiveerder, competenter en beter ondersteund voelen richting onze ambitie 2023 om een voor hen optimale mix van leermaterialen samen te stellen en te gebruiken, vanuit:

  • Waarom? Nut van delen van materialen, hergebruiken van andermans materialen en werken en leren in (vak)communities voor docenten/studenten.
  • Hoe? Vaardigheden opbouwen voor vinden en beoordelen van materialen, didactisch inbedden van (open) digitale leermiddelen in onderwijs(ontwerp) met evidence-informed leer-en ontwerpprincipes. Delen: metadateren, licenties, platforms, vakcommunities. Verbinden met innovators onder docenten.
  • Welke ondersteuning? Onderwijskundig, vertrouwd maken met hergebruik en mixen materialen, beoordelen kwaliteit van leermaterialen. Collectievorming/ bewaren van materialen. ‘Best Practices’ verspreiden.

 

4. Ondersteuning veranderproces

Doel: het verandertraject dat nodig is om tot gebruik van een optimale mix van leermaterialen te realiseren van hoger onderwijsinstellingen faciliteren middels het definiëren van de transitiefases, het geven van een overzicht van instelling/ transitiefase en het ontwikkelen van een toolkit per algemene transitiefase.

 

5. Betrekken uitgevers bij de zone

Doel: Inzicht krijgen in issues die een rol spelen bij het combineren van commerciële en niet-commerciële leermaterialen. Op basis van dat inzicht kan een strategie worden bepaald om te komen tot effectief betrekken van uitgevers bij het realiseren van de ambities van de zone.

 

6. Signaleren en agenderen

Doel: relevante ontwikkelingen rond leermaterialen buiten de zone signaleren en op de agenda te krijgen van relevante partijen (OCW, SURF, VSNU, VH,…)

 

7. Communicatie en disseminatie

Doel: Ontsluiten van de resultaten van de deelnemende instellingen van de zone en van de gezamenlijk geïnitieerde activiteiten, opgedane kennis en resultaten.

Beoogde resultaten 2020

Betrekken stakeholders en ondersteuning veranderproces

1. Stimuleren hergebruik van open tekstboeken

  • Inzicht verkrijgen in de beschikbare open tekstboeken
  • Inventariseren user requirements docenten bewerken open tekstboeken, adoptie in onderwijs
  • Ontwikkelen proces om content/tekstboeken laagdrempelig te bewerken
  • Training aanbieden voor ontwikkelen vaardigheden in het adopteren en combineren van open materialen met eigen werk
  • Professionaliseren van universiteitsdiensten
  • Weten welke platforms er zijn waarop kwalitatief hoogwaardige open tekstboeken staan
  • Kennis van de user requirements van docenten en aanbieden van adequate ondersteuning
  • Kennis van de mogelijkheden om open tekstboeken te bewerken en opnieuw uit te brengen (publicatieproces)
  • In staat zijn om kennis door te geven aan collega’s binnen de eigen instelling
  • Actief meedenken binnen de werkgroep Bibliotheken Open & Online Onderwijs inzake vervolgontwikkelingen, volgen van nieuwe technieken en mogelijkheden

Betrokken partijen: Werkgroep Bibliotheken Open & Online Onderwijs, SURF, SIG OER.

 

2. Infrastructuur en content

  • Inventarisatie van behoeften op basis van input van tenminste 20 bestaande vakcommunity’s
  • Onderbouwd besluit over of er een landelijke oplossing mogelijk is en hoe daar vorm aan kan worden gegeven
  • Bovenstaande input dient als basis voor een gesprek met SURF in het voorjaar van 2020 om antwoord op de vraag te formuleren of er een landelijke oplossing mogelijk is en hoe daar vorm aan kan worden gegeven
  • Deliverable Q4: projectvoorstel / projectplan voor de realisatie / aanschaf van een online platform

Betrokken partijen: Special Interest Group Open Education, Werkgroep Bibliotheken Open & Online Onderwijs, SURF.

 

3. Ontwikkeling professionaliseringstraject rond digitale (open) leermaterialen

  • Vanaf januari 2020 plan van aanpak 2020-2023 (+prioritering 2020) om bovenstaande doelen vorm te geven. Beoogde uitkomsten: ontwikkelen workshops, integratie in docentprofessionaliserings-trajecten, handleidingen, educational design templates, aanbevelingen voor ondersteunend personeel in bevorderen en ondersteunen (her)gebruik, etc.
  • Aansluiting bij Special Interest Groups Open Education en Blended Learning. Doel van deze aansluiting op landelijk niveau is om plan van aanpak op evidence informed wijze vorm te geven.
  • Aansluiting bij de zone Docentprofessionalisering van Versnellingsplan: onderzoek of (her)gebruik van (open) digitale leermiddelen op dit moment een rol speelt in docentprofessionaliserings-trajecten op instellingsniveau en hoe dit eventueel gezamenlijk vorm te geven + opleveren ‘Best Practices’.

Betrokken partijen: (Deelnemende) hoger onderwijsinstellingen aan Zone 4, SURF, VSNU, VH, zone Docentprofessionalisering, SIG’s Open education & Blended Learning.

 

4. Ondersteuning veranderproces

  • Een duidelijke definitie van de verschillende transitiefases
  • Faciliteren van cultuurverandering binnen een instelling door het organiseren van workshops rondom verandertraject ‘naar digitale (open) leermaterialen’ . Het is de bedoeling dat deze workshops vanaf Q2 2020 gevolgd kunnen worden.
  • Actiepakketten opstellen per fase. De best-practices van instellingen werken we uit tot toolkits, die instellingen kunnen oppakken om zelfstandig een transitie verder in te zetten of uit te werken. Deze toolkits bevatten producten (o.a. trainingen) voor het vormen van visie/beleid, het alloceren van investering en komen tot een gedragsverandering bij docenten, ondersteuners en support staff.

Betrokken partijen: Transitie consultant, communicatieadviseur, (deelnemende) hoger onderwijsinstellingen aan eigen zone (met expliciete verbinding met de werkgroep ‘signaleren en agenderen’, SURF, VSNU.

 

5. Betrekken uitgevers bij de zone

  • Overzicht van issues die spelen rond toegang tot en gebruik van gesloten commercieel digitaal leermateriaal. Hierbij zullen ervaringen met de eStudybook pilot worden meegenomen.
  • Plan voor betrekken uitgevers door de Koerszone

Betrokken partijen: zone Studiedata, uitgevers, Koerszone, SURF.

 

6. Signaleren en agenderen

  • Relevante partijen buiten de zone die een rol spelen bij ontwikkelingen rond digitale (open) leermaterialen in beeld brengen (stakeholdersanalyse)
  • Formuleren van de consequenties voor (open) digitale leermaterialen bij implementatie van de strategische agenda OCW
  • Raakpunten formuleren met de Open Science initiatieven bij VSNU en onderzoeken waar meerwaarde bestaat om gezamenlijk op te trekken
  • Onderzoeken of en hoe adoptie van open digitale leermaterialen kan worden meegenomen bij het Recognition and reward initiatief

Betrokken partijen: OCW, VSNU, VH, SURF.

 

7. Communicatie en disseminatie

  • Communicatieplan tot 2023
  • Ontwikkeling van een visuele uiting: doel en rol zone, activiteiten zone en hoe hangen (gezamenlijke) activiteiten samen.
  • Ontsluiten lessons learned afzonderlijke instellingen zone en andere interessante initiatieven op het gebied van de optimale mix van digitale leermaterialen.
  • Beschrijving van “optimale mix van leermaterialen” zodat voortgang in de ambitie kan worden bepaald en gecommuniceerd.

Betrokken partijen: Alle betrokken instellingen uit de zone, Charlotte Heystek, communicatieadviseur versnellingsplan, (inhuur) ondersteuning zone.

Voorwaarden voor succes

Capaciteit en inzet

Om de voorgenomen resultaten te kunnen bereiken moeten aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

  • Binnen iedere deelnemende instelling moet voldoende capaciteit beschikbaar komen om de voorgenomen resultaten binnen de instelling en tussen instellingen te kunnen opleveren.
  • De werkgroepen moeten voldoende tijd en menskracht hebben om de voorgenomen resultaten te kunnen behalen.
  • Stakeholders buiten de zone verlenen hun medewerking wanneer die nodig is om de voorgenomen resultaten te bereiken.
  • Bij de werkbijeenkomsten van de zone zijn alle deelnemende instellingen vertegenwoordigd.
Doelen 2023

Optimale mix van leermaterialen

De zone heeft de volgende doelen geformuleerd:

Op 1-1-2023 is minimaal de helft van het aantal publiek bekostigde instellingen voor hoger onderwijs in Nederland in staat om docenten en studenten de mogelijkheid te bieden een voor hen optimale mix van leermaterialen samen te stellen en te gebruiken op een onderwijskundig verantwoorde wijze. Dit betekent dat op 1-1-2023:

  1. er een digitaal platform voor delen, zoeken en vinden van open en niet-open leermaterialen beschikbaar is, dat open toegankelijk is voor alle publiek bekostigde instellingen voor hoger onderwijs in Nederland;
  2. tenminste twee uitgevers van digitaal leermateriaal hun producten beschikbaar stellen via het digitale platform;
  3. workshops voor docenten over hoe zij (open) digitale materialen op een optimale manier kunnen verzamelen en toepassen in hun onderwijspraktijk zijn ontwikkeld en tenminste 6 keer zijn georganiseerd, gevolgd door minimaal 120 personen;
  4. een toolkit beschikbaar is om in te zetten bij het verandertraject dat nodig is om tot gebruik van een optimale mix van leermaterialen te komen;
  5. alle deelnemende instellingen een ondersteuningsstructuur voor omgaan met (open) digitale leermaterialen beschikbaar hebben waarvan 60% van de docenten aangeeft dat die adequaat is;
  6. tenminste 20% van docenten bij de deelnemende instellingen een toename van hergebruik van open digitale leermaterialen rapporteren;
  7. lessons learned en good practices m.b.t. samenstellen en gebruiken van een optimale mix van leermaterialen die bij de acht deelnemende instellingen zijn opgedaan, open beschikbaar zijn via een digitaal platform;
  8. tenminste vier van de acht deelnemende instellingen een visie op (open) digitale leermaterialen hebben geformuleerd.

 

 

Resultaten 2019

Terugblik

De zone heeft de volgende resultaten opgeleverd in 2019:

  1. Formulering van de ambities, resulterend in de hierboven genoemde doelen
  2. Formulering van een denkmodel om richting te geven aan de activiteiten binnen de zone
  3. Drie onderzoeken:
    • Formulering van een toekomstbeeld van leren en de rol van (digitale) leermaterialen, gedragen door alle stakeholders (o.a. studenten, docenten, staf, management, uitgevers)
    • Huidige praktijk van samenstellen van een optimale mix van leermaterialen
    • Huidige praktijk van hergebruik van open leermaterialen door docenten
  4. Diverse presentaties over de resultaten op nationale en internationale congressen en events.
Video
Aanvoerder

Robert Schuwer

“Elke docent heeft een didactische toolkit tot zijn beschikking om de kwaliteit van het onderwijs zo hoog mogelijk te krijgen. Wij willen dat docenten en studenten in staat zijn om de voor hen optimale mix van leermaterialen te bepalen en te gebruiken. Nu is dat nog lastig, onder andere omdat veel uitgeverijen hun leermaterialen aanbieden op een eigen platform. Studenten moeten soms wel vijf keer inloggen om overal bij te komen.

In 2019 laten we een onderzoek uitvoeren om erachter te komen hoe studenten en docenten de mix van leermaterialen bepalen. Welke overwegingen maken ze daarbij? Zo willen we onder meer de barrières in kaart brengen. Een groot deel van de activiteiten in de jaren daarna hangt af van de onderzoeksresultaten. Daarnaast bestaan er enkele ambities waar we in ieder geval aan willen werken. Denk bijvoorbeeld aan een inventarisatie van platforms voor het delen van open leermaterialen en van het opbouwen van community’s eromheen. Ook willen we het bewustzijn onder docenten vergroten over het bestaan van open leermaterialen. Vaak willen instellingen wel leermaterialen delen, maar niet meteen met de hele wereld. Liever delen ze bijvoorbeeld alleen binnen een eigen faculteit, of met een beperkt aantal instellingen. We kijken naar repository’s die dat mogelijk maken.

Leermaterialen zoeken zou zo eenvoudig moeten zijn als zoeken naar een video op YouTube. Óf je vindt wat je zoekt, óf het bestaat niet en je moet het anders oplossen. Dat moet voor alle digitale leermaterialen gelden, of ze nu open of gesloten zijn. Over tien jaar moet het zo vanzelfsprekend zijn, dat je niet eens meer weet dat het ooit een probleem was.”