Faciliteren en professionaliseren van docenten

Plan van Aanpak

De docent als de spil van onderwijsinnovatie

In deze zone werken vier werkgroepen aan:

  1. Het ontwikkelen van een scan, in samenwerking met de zone Evidence-informed, waarmee instellingen kunnen bepalen hoe ze docentprofessionalisering kunnen versterken;
  2. Een profiel- en scholingsprogramma voor ondersteuners, bijvoorbeeld ICTO-coaches en docententrainers;
  3. Het uitwerken van professionaliseringsvormen, bijvoorbeeld leren in een professionele leergemeenschap, online ondersteuning of ondersteuning door een coach, met implementatieadviezen;
  4. Een overzicht van best practices van onderwijsinnovatie met ICT waar docenten mee aan de slag kunnen.

Het plan

Concrete resultaten

Producten voor professionalisering

  1. Een scan voor instellingen om te bepalen waar ze nog aan moeten werken om de facilitering en professionalisering van docenten te verbeteren. Een belangrijke vraag hierbij is bijvoorbeeld: Welke interventies heb je gedaan om ervoor te zorgen dat ICT gebruikt wordt door docenten? Deze scan zal uit verschillende instrumenten en een analysekader bestaan. Dit zal prioriteit krijgen in het eerste jaar.
  2. Een profiel en scholingsprogramma voor ondersteuners die binnen de instellingen de professionalisering moeten gaan verzorgen (bijvoorbeeld coaches, trainers).
  3. Een aantal volledig uitgewerkte professionaliseringsvormen met implementatieadvies (randvoorwaarden, kosten en baten, benodigde ondersteuning) voor instellingen die hiermee aan de slag willen op basis van een verbeterplan. Er zal binnen de instellingen geëxperimenteerd worden met een aantal concrete professionaliseringsvormen via een rapid prototyping approach. Bepaalde professionaliseringsvormen worden uitgeprobeerd, formatief geëvalueerd, aangepast en aangescherpt en opnieuw uitgeprobeerd. Parallel aan deze experimenten voeren we onderzoek uit naar de tevredenheid over en bruikbaarheid en effectiviteit van deze professionaliseringsvormen. Tevens doen we onderzoek naar de randvoorwaarden (op niveau van docenten, leidinggevenden, beleidsmakers en bestuur).
  4. Een overzicht van goede voorbeelden van onderwijsinnovaties met ICT die voor docenten herkenbaar zijn en overdraagbaar zijn naar andere contexten.
Benodigdheden

Kennis, experimenten en pilots

Om docenten in het hoger onderwijs effectief te kunnen faciliteren en professionaliseren op het gebied van ICT in het onderwijs hebben we eerst meer kennis nodig. We gaan in ons team bestaande kennis en ervaringen bij elkaar brengen. Dit doen we door middel van literatuuronderzoek en het in kaart brengen van best practices en casestudies binnen de verschillende instellingen. Deze kennis gaan we dissemineren.
De kennis die ons team nodig heeft gaat over:

  • De implementatie van effectieve onderwijsinnovaties met ICT, waarbij er sprake is van constructive alignment tussen leerdoelen, leeractiviteiten en toetsing; de innovatie betekenisvol en authentiek is voor studenten; en de inzet van ICT verdedigbaar is en van toegevoegde waarde, en over de rol van de docent hierbij. Welke ondersteuning kregen docenten hierbij en van wie? Welke andere stakeholders waren betrokkenen? Wat zijn randvoorwaarden op bestuursniveau en volgens het HR-beleid en wat is de rol van de leidinggevenden?
  • Effectieve professionaliseringsvormen (zoals werkplaatsen, trainingen, coaching, professionele leergemeenschappen, instructional designteams, permanente educatie, micromodules, collegiale intervisie) van docenten met ICT en de valkuilen en randvoorwaarden hierbij.
  • De rol van de ondersteuners en begeleiders, de mensen die de professionalisering moeten gaan bevorderen bij docenten.

Daarnaast maken we een start met de eerste experimenten en pilots. Op basis van een eerste inventarisatie is bijvoorbeeld gebleken dat er bij docenten een grote vraag leeft met betrekking tot de inzet van ICT bij het geven van feedback aan studenten. Uit onderzoek weten we dat feedback cruciaal is voor het leren van studenten. Echter, het potentieel wordt nog onvoldoende benut, bijvoorbeeld voor de inzet van gepersonaliseerd leren, voor het stimuleren van eigenaarschap en het werken vanuit authentieke vraagstukken. Ook speelt feedback een cruciale rol bij leven lang leren. Er is veel mogelijk op het gebied van ICT en feedback, bijvoorbeeld in de vorm van digitale peer-feedbacksystemen. Op basis van bestaande professionaliseringstrajecten kiezen/herontwerpen we een professionaliseringstraject voor docenten op het gebied van de inzet van feedback met behulp van ICT. Dit is slechts één voorbeeld. We gaan met meerdere onderwerpen en professionaliseringsvormen aan de slag. Andere mogelijke voorbeelden betreffen digitaal toetsen, samenwerkend leren en werkplekleren.

Werkwijze

Vier werkgoepen

We hebben vier werkgroepen gevormd die het thema vanuit verschillende perspectieven en op verschillende niveaus bekijken. Deze werkgroepen lopen parallel aan elkaar, maar zijn ook aan elkaar verbonden:

  • Werkgroep integrale aanpak: Deze werkgroep richt zich op leidinggevenden, besturen, HR-beleid, (verdere) facilitering, inclusief tijd en ruimte om te experimenteren, logistieke en technische infrastructuur. Leidinggevenden faciliteren en enthousiasmeren docenten bij de inzet van ICT in het onderwijs gericht op flexibiliseren en personaliseren. Bestuurders en leidinggevenden hebben een visie en strategie ontwikkeld voor docentprofessionalisering. Er is aandacht voor HR-beleid en leren en lesgeven met ICT zit in het competentieprofiel van docenten. Hoe ga je hierop sturen, met aannamebeleid, beoordeling, beloning? Het ontwikkelen van de scan zal prioriteit krijgen bij deze werkgroep in het eerste jaar.
  • Werkgroep onderwijsinnovatie met ICT: Deze werkgroep kijkt naar best practices op dit gebied en de rol van de docent hierbij. Er moet een vertaalslag gemaakt worden, zodat ook andere instellingen ermee aan de slag kunnen. De best practices moeten een wenkend perspectief hebben, zodat meer docenten enthousiast worden en als onderwijsontwikkelaars met ICT aan de slag willen gaan.
  • Werkgroep professionaliseringsvormen: Deze werkgroep gaat aan de slag met de verschillende vormen van docentprofessionalisering op basis van literatuur en best practices. Welke vormen zijn er, wat zijn de effecten, wat zijn de randvoorwaarden, de valkuilen? Dit moet leiden tot een aantal experimenten en pilots binnen verschillende instellingen met verschillende professionaliseringsvormen. Ook hebben we hierbij aandacht voor de ondersteuners. Wat wordt er van deze groep mensen gevraagd en hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze mensen de benodigde professionalisering kunnen leveren?
  • Werkgroep experimenteren: Omdat we ook al aan de slag willen gaan is er een casus opgestart rondom het thema feedback met behulp van ICT waarmee er binnen verschillende instellingen geëxperimenteerd zal gaan worden via een nog nader te bepalen professionaliseringsvorm. De kern van deze werkgroep is eerst kleinschalig experimenteren en dan bij succes verder uitrollen. Deze werkgroep wil in 2019 een aantal experimenten gaan uitvoeren.
Voorwaarden voor succes

Commitment

Commitment van de instellingen is cruciaal. Instellingen moeten bereid zijn om bijvoorbeeld de scan af te nemen, beleid op te stellen/aan te passen, goede voorbeelden van onderwijsinnovaties met ICT aan te dragen, mee te werken aan de professionele ontwikkeling van ondersteuners en docenten ertoe in staat stellen om mee te doen aan verschillende professionaliseringsvormen. Daarnaast moeten we de docenten meekrijgen, zodat we straks niet in een situatie belanden waar we alleen een paar “verdrietige voorlopers” hebben.

Versnelling

Verschillende perspectieven en niveaus

We bekijken het onderwerp van meerdere perspectieven en op verschillende niveaus (bestuurders, leidinggevenden, ondersteuners en docenten). We gaan evidence-based aan de slag, beginnen kleinschalig, maar gaan dan verder uitrollen. Bovendien participeren er 19 instellingen, waardoor we diverse hogescholen en universiteiten tot onze beschikking hebben, zowel als proeftuin, alsmede voor het verder uitrollen.

Aanvoerders

Kim Schildkamp & Ronald Spruit

“Docenten zijn continu bezig met het verbeteren van hun onderzoek en hun onderzoekslijn. Voor hun onderwijs is dat nog lang niet vanzelfsprekend, zeker als het gaat om de inzet van ICT om het onderwijs te verbeteren. Daarvoor moet docentprofessionalisering zijn ingebed in alle lagen van de organisatie, van HR tot management. We hebben vier werkgroepen gevormd die zich hiervoor inzetten.

We ontwikkelen een scan voor instellingen om te bepalen waar ze aan moeten werken om de facilitering en professionalisering van álle docenten te verbeteren. We doen onderzoek naar professionaliseringsvormen die geschikt zijn voor de context van het hoger onderwijs. Iedereen weet dat het niet zo veel oplevert om alle docenten één dag een workshop te laten volgen. Maar wat werkt dan wel? Uit wereldwijd onderzoek blijkt dat leren binnen een professionele leergemeenschap een veelbelovende aanpak is. Daarbij kun je gebruikmaken van de natuurlijke structuren binnen een organisatie. Tijdens de teambijeenkomsten van docenten die samen onderwijs ontwerpen, kan er iemand van de onderwijskundige dienst langskomen om te helpen bij het verbeteren van hun onderwijs.

Zo zullen de komende jaren veel kleinschalig experimenteren plaatsvinden met twee of drie instellingen, om te beginnen met digitale peer feedback. Op basis van ons onderzoek naar de experimenten leveren we implementatieadvies voor andere instellingen. Ook verzamelen we best practices. En we richten ons op het versterken van de rol van ondersteuners, zoals ICTO-ers en instructional designers. Door alle lagen in de organisatie mee te nemen, hopen we het verschil te kunnen maken.”