Faciliteren en professionaliseren van docenten

Plan van Aanpak

De docent als de spil van onderwijsinnovatie

Het optimaal benutten van de mogelijkheden van ICT in het onderwijs vraagt nieuwe kennis en vaardigheden van de belangrijkste groep die de kwaliteit van het onderwijs bepaalt: de docent. Het vraagt om een balans tussen mensen aan de ene kant en technologie aan de andere kant. Ook is het belangrijk dat docentprofessionalisering ingebed is in alle lagen van de organisatie. De zone Faciliteren en Professionaliseren van docenten werkt toe naar een manier waarop instellingen kunnen nagaan in hoeverre zij in hun organisatie docenten effectief faciliteren en professionaliseren op het gebied van onderwijsinnovatie met ICT. Instellingen kunnen vervolgens op basis van een collectie van (bewezen) effectieve professionaliseringsstrategieën aan de slag met een verbetertraject. Daadwerkelijke versnelling vindt plaats in de instellingen.

Het doel van de zone: alle opleidingen in het hoger onderwijs stellen docenten in de gelegenheid om ICT in het onderwijs in te zetten, zodanig dat het leidt tot een versnelling van onderwijsinnovatie en daarmee een verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Hoewel onze zone zich richt op docenten, moet het werk van de zone uiteindelijk ook landen bij studenten. Studenten profiteren van docenten die de kwaliteit van hun onderwijs verbeteren. Binnen de zone zien we verschillende kansen om het faciliteren en professionaliseren van docenten te versnellen, zowel bottom-up als top-down (Figuur 1). We werken daarom aan verschillende thema’s. Onderstaand lichten we toe waaraan we in 2020 gewerkt hebben en wat de doelen en plannen zijn voor 2021 en verder. Waar in 2020 de focus lag op concreet worden en de ontwikkeling van instrumenten en producten, legt de zone in 2021 de nadruk op de implementatie daarvan.

Figuur 1. Kansen voor het faciliteren en professionaliseren van docenten.

Het plan

Doelen 2021

Van ontwikkeling naar implementatie

Door het accent op dat proces te leggen creëren ze de benodigde versnelling bínnen de instellingen. Voor komend jaar zijn die doelen en de bijbehorende thema’s als volgt:

  1. Instellingen hebben toegang tot minimaal 10 systematisch verzamelde goede voorbeelden van onderwijsinnovatie met ICT, ontsloten op een goed vindbare online plaats (Thema: Goede voorbeelden van Onderwijsinnovatie met ICT);
  2. Instellingen hebben gevalideerde competentieprofielen voor docenten en onderwijsondersteunende rollen tot hun beschikking ten aanzien van onderwijs en onderwijsinnovatie met ICT (Thema’s: Effectieve docentprofessionalisering en Sectorbreed verankeren);
  3. Deelnemende instellingen werken aan verbetering, vernieuwing of uitbreiding van het professionaliseringsaanbod voor docenten en ondersteuners met behulp van kennis en instrumenten uit de zone, zoals de bouwstenen, de bijbehorende toolkit en de werkpakketten van de proeftuinen. Voor deze producten, kijk hier. (Thema’s: Effectieve docentprofessionalisering & Proeftuinen voor professionalisering);
  4. De inzet van de integrale bewegingssensor bij de instellingen om het professionaliseringsbeleid te evalueren en de facilitering van docenten om ICT in te zetten te verbeteren (Thema: Integrale aanpak);
  5. Sectorbrede verankering van de ICT-competenties van docenten in het hoger onderwijs in bestaande kwalificaties van de BDB en de BKO (Thema: Sectorbrede verankering);
  6. Toewerken naar een centrale plaats waar expertise, instrumenten en voorbeelden van effectieve professionaliseringsactiviteiten (door)ontwikkeld worden en beschikbaar zijn voor alle instellingen en docenten in het hoger onderwijs (Alle thema’s).
Werkwijze

Het spreken van dezelfde taal

Binnen de zone werken we verder aan de kansen om het faciliteren en professionaliseren van docenten te verbeteren en versnellen, zowel bottom-up als top-down (Figuur 1). We werken in werkgroepen verder aan de al eerder geïdentificeerde thema’s. Hiertoe hebben we de afgelopen twee jaren veel mooie producten en processen ontworpen.

De zone is groot: 18 instellingen (samenwerkingsverbanden volledig meegerekend zijn dit er 24) met in totaal 21 leden waaronder de twee aanvoerders. Samen met de aanvoerders werken een ondersteuner, een verbinder, drie onderzoekers en twee projectleiders aan het realiseren van de doelen van de zone. Rondom elk thema zijn één of twee werkgroepen onder leiding van een werkgroep leider aan de slag. Deze manier van werken heeft geleid tot gedeeld eigenaarschap bij de zoneleden.

We gaan ons vanaf nu ook sterker focussen op de implementatie in de instellingen. Net als in de eerste twee jaar werken we hierbij evidence informed en onderzoeken en evalueren onze zoneonderzoekers de implementatie. Op basis daarvan verbeteren wij onze processen en producten continu. Dat doen wij met de leden van de zone en samen met experts en externen uit ons netwerk. Ook samenwerking met vrijwel alle andere zones speelt hierbij een belangrijke rol. Tevens kunnen niet in onze zone of het Versnellingsplan participerende instellingen aanhaken.

Voorwaarden voor succes

Commitment van instellingen

Een belangrijke voorwaarde is en blijft het commitment van de instellingen en de leden. De zoneleden blijven een belangrijke speler om de plannen te realiseren binnen hun eigen instelling, de plannen van aanpak van de verschillende instellingen vormen hiervoor de basis. Zij geven aan dat het daarvoor nodig is twee sporen te volgen: enerzijds het aansluiten bij lopende ontwikkelingen binnen de eigen instelling (‘haakjes zoeken’) en anderzijds meer zichtbaarheid en herkenbaarheid van de activiteiten en producten van de zone en het Versnellingsplan als geheel (het woord ‘marketing’ wordt meer dan eens genoemd). We hechten er belang aan dat de samenhang tussen onze inspanningen, resultaten en producten voor instellingen helder is. Daarom willen we deze in beeld brengen via bijvoorbeeld een (interactieve) infographic.

Uit de individuele gesprekken met de zoneleden komt sterk de behoefte naar voren om meer tijd te besteden aan het uitwisselen van praktijkervaringen. Met name het uitwisselen van ervaringen rond het implementeren van de opgedane kennis en vaardigheden, maar ook tussen de werkgroepen en de andere zones. Daarnaast de behoefte om de zichtbaarheid binnen de instellingen te vergroten. Door meer aandacht te hebben voor communicatie, disseminatie en marketing willen we dat onze activiteiten en producten ook bekendheid krijgen en ingebed worden in niet-deelnemende instellingen.

We beseffen steeds meer dat we graag eigenaar van het thema van de zone blijven, maar dat we – onder regie – meer moeten uitbesteden om de impact te vergroten. We moeten als zone wennen aan die veranderende rol (die ook anders is dan de rol die zoneleden in de eigen instelling hebben).

Doelstelling voor 2023

Versnelling van onderwijsinnovatie via de docent

Het doel van de zone is ambitieus: alle opleidingen in het hoger onderwijs stellen docenten in de gelegenheid om ICT in het onderwijs in te zetten, zodanig dat het leidt tot een versnelling van onderwijsinnovatie en daarmee een verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. We focussen in eerste instantie vooral op de instellingen in onze eigen zone. Andere instellingen zijn uiteraard van harte uitgenodigd om aan te haken. Uiteindelijk moeten alle Nederlandse instellingen van ons werk profiteren.

In 2023 hebben de deelnemende onderwijsinstellingen:

  • een integraal beleid op docentprofessionalisering ontwikkeld, waarbij de bewegingssensor herhaaldelijk wordt ingezet om het beleid aan te scherpen. Bij de helft van de instellingen maakt de bewegingssensor onderdeel uit van de kwaliteitszorgcyclus;
  • alle docenten in de gelegenheid gesteld om ICT in hun onderwijs te gebruiken, zodanig dat het leidt tot meer vertrouwen bij docenten en een verbetering van de kwaliteit van het onderwijs;
  • een flexibel en gevarieerd professionaliseringsaanbod ontwikkeld op basis van de bouwstenen van effectieve docentprofessionalisering en alle docenten in de gelegenheid gebracht om met edubadges te bewijzen dat zij aantoonbaar hebben gewerkt aan hun professionele ontwikkeling op het gebied van onderwijsinnovatie met ICT;
  • onderwijsinnovatie met ICT verankerd in de basiskwalificatie voor docenten.