Veilig en betrouwbaar studiedata benutten

Plan van aanpak

Gebruik van studiedata met aandacht voor privacy en security

De zone studiedata wil een aantal zaken bereiken. Allereerst wil ze zorgen voor (infrastructurele) randvoorwaarden die het mogelijk maken dat instellingen regie kunnen voeren op het bewaren en analyseren van studiedata, met aandacht voor privacy en security. Daarnaast helpen en inspireren de zoneleden elkaar om studiedata te gebruiken om inzicht te krijgen in de kwaliteit van hun onderwijs en in de studievoorgang van studeren. Tevens levert de zone een bijdrage aan het (door)ontwikkelen van voorzieningen die ook voor andere instellingen nuttig zijn. Verder bestaat er een duidelijke link met de zone Evidence-based onderwijsinnovatie met ICT, waarin onderzoek wordt gedaan naar de effectiviteit van het gebruik van studiedata.

Ons motto voor 2020 is ‘Bouwen aan vertrouwen en verbinding’. Ons doel voor 2020 is het eigenaarschap van de teamleden over deelprojecten van het team verder te vergroten en onze landelijke impact te versnellen.

 

Het plan

Resultaten en impact eind 2020

Impact op lokaal en nationaal niveau

Aan het eind van 2020 verwachten we concrete resultaten te hebben geboekt met impact op lokaal en nationaal niveau.

  • Een Position Paper Studiedata en 10 Routekaarten naar Studiedata van de 10 deelnemende onderwijsinstellingen.
  • 6 Strategische Mångata Sessies met de overige zones + uitwerkingen als aanvullingen op het Position Paper.
  • Een eerste versie van een Recommendation engine voor pilot Studentmobiliteit.
  • Uitwerking van functieprofielen voor UFO; aanzet voor profielen voor de 2 VH functiehuizen.
  • 20 deelnemers aan een landelijke leergang voor Data Scientist in het hoger onderwijs die werken aan een lokaal studiedata-project dat aansluit bij de thema’s van een zone en/of de Strategische Agenda Hoger Onderwijs.
  • Een Handleiding voor ondersteuning van onderzoekers van studiedata.
  • Studiedata Readiness Scan waarmee onderwijsinstellingen hun eigen volwassenheid op studiedata kunnen vaststellen en een advies krijgen voor het opstarten van een studiedata-programma.
  • Statistisch Handboek Studiedata met 19 statistische toetsen + uitwerking van logistische regressieanalyses.
  • Een simulatie dataset voor studiedata.
  • Een schets voor een canoniek datamodel.
  • Een afgerond onderzoek naar regie op studiedata bij commerciële leveranciers.
  • Een landelijke Code of Practice Privacy & Ethiek Studiedata, gedragen door het Nederlands Hoger onderwijs (koepels en studentenorganisaties).
  • Een afgerond Pakket van Eisen voor het Nationaal Cohortonderzoek Onderwijs en een uitwerking van de architectuur.
  • Een adviesrapport over technologie en use cases voor real-time studiedata.
  • Een scala aan activiteiten die samen met SURF zijn uitgevoerd.
Verbinding met het Versnellingsplan en OCW

Faciliterend en innoverend

In 2020 zullen we de verbinding met overige zones strategisch en praktisch vormgeven; daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de thema’s van het Versnellingsplan (2018) en de Strategische Agenda Hoger Onderwijs (2019).

De zone studiedata wil faciliterend en innoverend zijn voor de overige zones. Inhoudelijk zullen we een koppeling maken in onze deelprojecten met de overige zones, de strategische thema’s van het Versnellingsplan en de Strategische Agenda Hoger Onderwijs:

  • Aansluiting op de arbeidsmarkt verbeteren VP / OCW
  • Flexibilisering van het onderwijs VP / OCW
  • Slimmer en beter leren met technologie VP
  • Toegankelijker hoger onderwijs en groter studentsucces OCW
  • Regionale verankering en internationale samenwerking OCW

In 2020 zullen we een position paper schrijven over de strategische mogelijkheden van studiedata en de bijbehorende randvoorwaarden. Vanaf Q2 2020 willen we in overleg met de overige aanvoerders met elke zone een strategische sessie organiseren : Mångata Sessie Studiedata. Elke sessie resulteert in een aanvulling op het position paper over de mogelijkheden van studiedata voor de thematiek in een andere zone en de Strategische Agenda Hoger Onderwijs. Een voorgestelde leergang data science zal inhoudelijk bijdragen, door de opdrachten die deelnemers krijgen te koppelen aan de concrete studiedata-vraagstukken van de zones en de strategische thema’s.

Verbinding met SURF

Bereiken van synergie

In 2019 hebben we onze initiatieven met die van SURF afgestemd, opdat deze complementair aan elkaar waren. In 2020 zullen we de samenwerking verder uitbouwen om nog meer netwerkvoordelen te bereiken.

Naast de verbinding binnen de zone, voeren we actief overleg met SURF om synergie te bereiken in lopende initiatieven op studiedata. We zijn hierin complementair aan elkaar en samen hebben we meer impact. Van groot belang is de lopende SURF Technologie – en marktverkenning learning analytics. In het najaar 2019 hebben meerdere leden deelgenomen aan de interviews; we zullen meelezen en meedenken met het eindrapport en -advies. Het is mogelijk dat we naar aanleiding daarvan het voorliggende jaarplan tussentijds zullen herijken.

De zone zal verder aanhaken bij strategische Analytics sessies die door SURF in het HO worden aangeboden. Onze position paper en aanvullingen worden afgestemd met SURF. In de landelijke projecten zullen we zoveel mogelijk gebruik maken van bestaand materiaal van SURF en daarop voortbouwen (bijv. in het kader van de Studiedata Readiness Scan of de landelijke Code of Practice). Ook houden we rekening met initiatieven als de SURF Open Onderwijs API en SURF eduID.

Daarnaast zijn er meerdere Special Interest Groups met wie we actief verbinding zoeken: de SIG Learning Analytics, de SIG BI en de kersverse SIG AI. We borgen de samenhang door een regulier overleg met de teamleider Learning Analytics, de SIG voorzitters en onze verbinder, die werkzaam is voor de zone en op het thema Learning Analytics voor SURF.

Werkwijze

Opschaling van lokale en nationale impact

Focus

In 2020 willen we de zone landelijk verder op de kaart zetten. We zullen de potentie van studiedata voor het ho verduidelijken en concrete producten opleveren. Het doel is om zowel op lokaal als op nationaal niveau de randvoorwaarden voor duurzame studiedata-projecten te verbeteren.

 

Groepsaanpak

De teamleden adopteren en trekken elk max 2 deel-projecten en zij organiseren hiervoor zelf bijeenkomsten. Zes keer per jaar komt de zone bij elkaar om de voortgang en koers te bespreken. De teamleden ondersteunen elkaar in de lokale projecten via regionale intervisiegroepen en/of intervisie groepen op thema met ondersteuning van digitale hulpmiddelen. Communicatie over de lokale projecten wordt vanuit het kernteam ondersteund en gecoördineerd.

 

Ondersteuning

Het kernteam (aanvoerder en verbinder) breiden we uit met een projectleider die zich vooral richt op de projectcoördinatie en een junior beleidsmedewerker. De intervisies worden ondersteund door een trainer. Communicatie en strategie worden ondersteund in samenwerking met de communicatiemedewerker van het VP door vormgevers, een tekstschrijver, een Visual Thinking bureau; externe partijen huren we in voor executiekracht op deelprojecten.

Voorwaarden voor succes

Eigenaarschap en concrete producten

We werken aan succesfactoren op zowel landelijk niveau, als binnen onze instellingen door te werken aan vertrouwen en hands-on resultaten te boeken.

Landelijk niveau

  • Strategie & communicatie – Ontwikkeling van een strategische visie op de potentie en noodzaak van analyses op studiedata voor ondersteuning, vernieuwing of transformatie van onderwijs, begeleiding en dienstverlening in het hoger onderwijs; ontwikkeling van een gemeenschappelijk begrippenkader. Effectief communicatiemateriaal.
  • Verbinding – Verbinding met de ambities en plannen van overige zones & de Strategische Agenda Hoger Onderwijs; samenwerking en afstemming met lopende initiatieven in het hoger onderwijs (SURF in het bijzonder) + verbinding met koepels.
  • Team & randvoorwaarden – Goede samenwerking tussen de teamleden; eigenaarschap van deelprojecten door de teamleden; uitbesteding van deelprojecten naar externe partijen voor korte doorlooptijden + extra executiekracht. Voldoende tijd voor deelname door de teamleden; een goed functionerend kernteam; coördinatie van activiteiten en eindproducten.
  • Successen – Concrete successen op korte termijn, in het bijzonder een position paper, landelijke Code of Practice Privacy & Ethiek en een pilot met de zone flexibilisering Lokaal niveau binnen de instellingen.

Lokaal niveau binnen instellingen

  • Strategie – Aansluiting bij actuele vraagstukken in de onderwijsinstellingen die met studiedata verbeterd kunnen worden.
  • Verbinding – Support en sponsoring door het hoger management van instellingen en bottom-up support van studenten en docenten.
  • Team & randvoorwaarden – Voldoende middelen en tijd. Een evenwichtige ontwikkeling van randvoorwaarden van studiedata voor een duurzame ontwikkeling op de lange termijn (zie de toelichting bij het Bedrijfsvoering Maturity Model).
  • Successen – Concrete successen op korte termijn op lokale projecten.
Resultaten 2019

Terugblik

In 2019 zijn we erin geslaagd een team te vormen dat een gedeelde visie heeft op studiedata en consistent en gericht werkt aan de ontwikkeling van studiedata projecten in hun instelling. Landelijk hebben we een aantal voorzieningen opgestart om ook andere instellingen op studiedata te laten versnellen. Ons motto voor 2020 is ‘Bouwen aan vertrouwen en verbinding’. Ons doel voor 2020 is het eigenaarschap van de teamleden over deelprojecten van het team verder te vergroten en onze landelijke impact te versnellen.

 

Randvoorwaarden en kader
  • Het team heeft – na een gemeenschappelijke studiereis naar de UK – een gemeenschappelijke taal en visie op studiedata ontwikkeld aan de hand van een aantal modellen; zowel voor zichzelf als voor de rest van het hoger onderwijs. Een flyer over het werk en de ambities van de zone is ontwikkeld in het Nederlands en Engels. Een aanzet voor een position paper is ontwikkeld ter voorbereiding op een bezoek aan de Tweede Kamer; deze zal in 2020 nader uitgewerkt en gepubliceerd worden.
  • Het onderwerp privacy is met name besproken als opmaat naar lokaal beleid en een landelijke Code of Practice; best practices zijn gedeeld. Het onderwerp is besproken met SURF en de studentenvakbonden. De landelijke CoP is opgenomen in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs van OCW in zal in 2020 worden opgesteld.

 

Leden van de zone zelf aan de slag
  • Alle teamleden hebben 1 of meerdere projecten gestart binnen de eigen instelling.
  • Het ‘uit de klei trekken’ van een duurzaam studiedata programma blijkt geen kleine opgave. Ook dat is leerzaam en waardevol. Het leert ons welke routes werken en welke niet; het team functioneert zo dat we elkaar hierin ondersteunen en helpen met good & best practices. Dit zal in 2020 uitgewerkt worden in 10 routekaarten.
  • Wegens een reorganisatie is dit bij 1 onderwijsinstellingen nog niet gelukt; het is de verwachting dat dit in 2020 wel het geval zal zijn.

 

Ontwikkeling van voorzieningen

Een begin is gemaakt met landelijke voorzieningen, zoals de landelijke Code of Practice, een Statistisch Handboek Studiedata, het Nationaal Cohortonderzoek Onderwijs (kwartiermakersfase met NRO) en de opstart van een landelijke traject voor personeelsprofielen (bij VSNU). In 2020 zullen deze initiatieven opgeschaald worden.

 

Verbinding met andere zones
  • Op dit aandachtsgebied zijn nog te weinig vorderingen gemaakt. Na het ‘startjaar’ is er in 2020 ruimte en noodzaak voor verbinding met andere zones en initiatieven van SURF; deze verbinding zullen we actief gaan leggen.
Video
Theo bakker
Aanvoerder

Theo Bakker

“Om een project met studiedata te kunnen doen, moet je gewoonlijk veel regelen. Daarom verzamelen en ontwikkelen wij de randvoorwaardelijke producten die je nodig hebt om snel op een hoger niveau te komen, zoals een statistisch handboek. SURF en de VU hebben al een gedragscode privacy en ethiek ontwikkeld, die we willen samenvoegen. Een instelling die iets kan en wil met studiedata, ziet daarmee snel of het ook mag en hoe het ethisch gezien zou moeten. We beschikken nog te weinig over taal om met elkaar over het gebruik van studiedata te praten. Die moeten we samen ontwikkelen. Daarom maken wij bijvoorbeeld simulatiedata om algoritmes veilig te demonstreren en delen. Ook proberen we in de functieschalen van hogescholen en universiteiten een nieuw functieprofiel te krijgen voor het werk van datawetenschappers en data engineers. Daarnaast zoeken we aansluiting bij een project van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek om onderzoeksdata landelijk te kunnen gebruiken voor bijvoorbeeld diversiteitsonderzoek. Ook sluiten we ons aan bij de hoger onderwijssector architectuur (HOSA).

Heel belangrijk is dat de onderwijsinstellingen uit ons team zelf een project met studiedata uitvoeren aan de hand van een actueel thema binnen hun instelling. Ze doorlopen alle stappen in de praktijk. Krijgen ze de organisatie mee, krijgen ze de data, wat moet daarvoor gebeuren? Met behulp van het materiaal dat we verzamelen en ontwikkelen, proberen we om die stappen zo veel mogelijk te versnellen.”